zobacz galerię zdjęć

- jedno z największych w województwie warmińsko-mazurskim. W skład sołectwa wchodzą: Radzieje, Jerzykowo, Stawiska, Łabap, Kamionek Wielki, Sztynort Mały, Pniewo, Kamień, Tarławki i Surwile.

Radzieje leżą ok. 1 km na pn. zach. od jeziora Dobskiego należącego do kompleksu jeziora Mamry, w Dolinie Wielkich Jezior Mazurskich.
W Radziejach przecinają się szlaki turystyczne: "Błękitnej Wstęgi Jezior" (b. kwatera Hitlera w Gierłoży - Radzieje - Sztynort - Harsz - Pozezdrze - Giżycko) oraz czerwony (Giżycko - Doba - Radzieje - Sztynort - Kietlice - Mamerki - Węgorzewo).

"Na pobliskiej wyspie Jeziora Dobskiego, zwanej Gilma, wznosiło się staropruskie grodzisko. Przypuszczalnie drugie grodzisko istniało na wyspie Wysoki Ostrów. (...) Przywilej lokacyjny wsi wydano dopiero 7 września 1437 roku. Włóki sołeckie otrzymał Mikołaj ze wsi Plaskwik (Płoskinia) na Warmi, cztery włóki wydzielono dla kościoła. W roku 1540 mieszkali tu: jeden wolny na sześciu włókach, sołtys na sześciu włókach, 23 chłopów czynszowych trzech zagrodników, razem 28 rodzin, w większości pochodzenia staropruskiego. W 1600 roku karczmarzem był tu Jan Cholewa. W roku 1631 mieszkał w Radziejach jakiś Dołęga, w roku 1781 posiadał tu karczmę i ziemię Krzysztof Bużełło, który poza tym dokupił drugą karczmę, posiadaną poprzednio przez Kazanowskiego.

Kościół zbudowano bodaj równocześnie ze wsią. Jego patronem w czasach krzyżackich był św. Mikołaj. Budowla ta już w 1574 roku chyliła się ku runie, jednakże do odbudowy przystąpiono dopiero w roku 1673, dzięki finansowemu poparciu Ahaswera hrabiego Lehndorffa.
Radzieje szczególnie ucierpiały w latach 1655-1657, w czasie wojny polsko-szwedzkiej oraz najścia Tatarów. Po licznych przemarszach wojsk, kontrybucjach, dostawach, kwaterunkach wieś ta zbiedniała, że gdy poprzednio uprawiano tu 82 włóki, to po wojnie zaledwie 13. Liczba ludności zmniejszyła się też wielokrotnie. W 1710 roku na dżumę zmarło tu 187 mieszkańców. W 1807 roku maruderzy z armii Napoleona próbowali tu rabować, jednakże chłopom udało się w porę przegnać bydło znaną im tylko drogą wśród bagien na wyspę na jeziorze.
Radzieje były wsią królewską. Według spisu z 1858 roku jej obszar wynosił 60 włók. Mieszkało tu 798 osób. W 1939 miała ona 1139 mieszkańców. Nazywała się Rosengarten (Różany Ogród)" A. Wakar, B. Wilamowski "Węgorzewo z dziejów miasta i powiatu" 1968

Kościół
Kościół pochodzi z roku 1826, zbudowany jednak został na ruinach świątyni z XVII wieku, część zaś materiału budowlanego wykorzystano z murów najstarszego kościółka z XV stulecia (patrz historia Radziej). W 1946 roku został on przyjęty przez katolików jako kościół pod wezwaniem Chrystusa Króla. Kościół ten jest budowlą utrzymaną w stylu neoklasycystycznym na planie ośmioboku. Należy do zabytków II kategorii. Natomiast pochodzące z XVII wieku dzwonnica oraz plebania należą do kategorii III.

Ten nietypowy, śliczny kościółek wymaga natychmiastowego remontu (dach, elewacja, odrestaurowanie wnętrza). Wszyscy zainteresowani uratowaniem zabytku proszeni są o kontakt z proboszczem parafii Radzieje.


Jezioro Dobskie
Jezioro Dobskie stanowi zachodnią część kompleksu jeziora Mamry. Jest typowym jeziorem moreny dennej. Powierzchnia jego wynosi ponad 17 km kw. Znajdują się na nim wyspy: Gilma, Lipka, Wysoki Ostrów (zwana Wyspą Kormoranów), Heleny, Ilmy Wielkie. Jezioro otaczają morenowe wyniesienia o łagodnych stokach, od strony wschodniej i zachodniej pokryte licznymi głazami narzutowymi.
Do jeziora wiedzie malownicza droga, po której obu stronach rozciągają się bezkresne pola zbóż i rzepaku. Na jej końcu - niespodzianka. Szeroka i nadzwyczaj długa plaża i rozległy akwen dla amatorów kąpieli i windsurfingu. Żeglarze znajdą tu wygodne miejsce do przycumowania, jedno z nielicznych w obrębie kompleksu jeziora Mamry. Czeka tu na nich kameralna przystań Laguna Radzieje.
Z plaży rozciąga się niezapomniany widok na Wyspę Kormoranów. Opływający wyspę podziwiać mogą jej niezwykły, księżycowy krajobraz z srebrzącymi się w słońcu konarami wyschniętych drzew i tysiącem gniazdujących na wyspie ptaków.
Jezioro stanowi wymarzone miejsce dla amatorów wędkarstwa o każdej porze roku.
Wokół wysp i na obrzeżach jeziora występują rozległe szuwary stanowiące miejsce gnieżdżenia się licznego ptactwa wodnego. Jezioro jest też miejscem odpoczynku i żerowania ptaków przelotnych, podczas ich jesiennych i wiosennych wędrówek.
W 1976 roku w celu ochrony jeziora utworzono tu rezerwat przyrody.

Szlaki rowerowe Główne szlaki rowerowe prowadzące przez Radzieje opisane są na stronie głównej www.wegorzewo.pl w dziale turystyka.
Mini trasy wokół Radziej, częściowo nieoznaczone, trochę dzikie, ale piękne i tajemnicze:

1. Radzieje - Kamień - Silec - Radzieje. Wyruszamy z Radziej w kierunku Węgorzewa. Tuż za wsią, za kanałem skręcamy w lewo, mijamy stadninę koni i tuż za torami w prawo. Jedziemy ok. 1 km wzdłuż torów i dojeżdżamy do lasu. Za przejazdem kolejowym zaczyna się doskonale zachowana od czasów II wojny światowej betonowa droga. Po obu stronach drogi rozlokowane są obiekty kwatery szefa kancelarii Rzeszy - SS-Obergruppenführera Hansa Lammersa. Po zwiedzeniu bunkrów udajemy się w dalszą drogę przez piękny las. Na skrzyżowaniu leśnych dróg skręcamy w prawo. Do przejechaniu ok. 3 km dojeżdżamy do osady Kamień, w której skręcamy w lewo, na zachód. Jedziemy ok. 4 km asfaltową drogą, mijamy wieś Surwile i docieramy do Silca. Tam odpoczywamy nad malowniczym jeziorem Silec. Następnie wyruszamy w drogę powrotną na południowy wschód. Piękna, polna droga doprowadzi nas do lasu. Po przebyciu 2 km docieramy do starej, poniemieckiej leśniczówki. Stąd widać już skraj lasu, z którego rozpościera się przepiękna panorama na Radzieje - metę wędrówki.
   
   
2. Radzieje - Jerzykowo - Łabapa - Sztynort - Kamionek - Radzieje. Wyjeżdżamy z Radziej ulicą Kormoranów. Tuż za miejscowością skręcamy w prawo, na południe i po przejechaniu kilkuset metrów docieramy na plażę nad jeziorem Dobskim (patrz Atrakcje - Jezioro Dobskie). Króciutki odpoczynek nad wodą, ewentualnie kąpiel i ruszamy dalej. Na końcu plaży kierujemy się na północ. Po drodze mijamy osadę Jerzykowo a następnie skręcamy w prawo na północny wschód. Jedziemy bardzo malowniczą drogą wysadzaną lipami, która zaprowadzi nas do miejsca, skąd rozpozciera się jeden z najpiękniejszych widoków w Dolinie Wielkich Jezior. Jesteśmy w Łabapie i podziwiamy panoramę jezior Łabap, Dobskiego i Dargin. Dalej ostry zjazd. Na dole czeka na nas kameralną plażyczka, gdzie organizujemy krótki odpoczynek. Następnie jedziemy wzdłuż jeziora, wśród łąk i pagórków. Starą aleją dębową docieramy do ukrytej w łęgowym lesie, tajemniczej i niesamowitej kaplicy Lehndorfów, byłych właścicieli majątku w Sztynorcie. Po zwiedzeniu obiektu udajemy się do samego Sztynortu, wcześniej okrążając małe jeziorko Sztynorckie. Tam robimy dłuższą przerwę przed powrotem. Oglądamy posiadłości Lehndorfów oraz największy port żeglarski w rejonie TIGA Marina. Do Radziej wracamy najpierw wiodącą na północny zachód asfaltową drogą, a następnie w Kamionku skręcamy w lewo na południowy zachód. Powyżej opisana trasa jest szczególnie atrakcyjna w drugiej połowie sierpnia oraz we wrześniu, kiedy to zbierają się do odlotu żurawie. Widok setek tych pięknych i ogromnych ptaków na długo zostanie w naszej pamięci.
   
   
3. Radzieje - Pilwa - Parcz - Gierłoż - Mazany - Dłużec - Radzieje. Jedziemy na południe w kierunku Pilwy. Do wsi docieramy po przejechaniu ok 4 km. Jest to bardzo ładnie położona osada, wzdłuż jeziora Dobskiego, której historia sięga XV w. Za Pilwą skręcamy w lewo. Jedziemy wśród pól i lasów wzdłuż zachodniego brzegu jeziora. W lesie w odległości ok 4 km od Pilwy skręcamy na zachód. Poruszamy się teraz czarnym szlakiem (ok 3,5 km). Dojeżdżamy do Parczu, skąd jest już bardzo blisko do celu naszej wycieczki, byłej kwatery Hitlera w Gierłoży (ok 1,5 km na zachód od Parczu). Po zwiedzeniu bunkrów wracamy asfaltową drogą przez Parcz, Mazany, mijamy jeziorko Mazańskie, następnie Dłużec i docieramy do Radziej.
   
   

Przyjedź i sam zobacz !!!
Tekst i zdjęcia: Grzegorz Bartulewicz (sołtys sołectwa Radzieje)